'Aevel XL' van zaterdag 19 juni 2021 - Heilige Antonius van Padua zorg dat W. Duitsland verliest van Italia

 - door Sef Derkx/beeldmateriaal Mattie Denkerij, John Doesborg en Piet Braem -

In 1982 stonden Italië en West-Duitsland in de WK-finale. De sympathie in ’t stedje  lag vanzelfsprekend bij de Azzurri. In de aanloop naar de wedstrijd waren in de binnenstad stickers en posters opgeplakt met de dwingende smeekbede: H(eilige) Antonius van Padua zorg dat W(est) Duitsland verliest van Italia. Met erachter twee uit het lood geslagen vraagtekens.

Het devotionele druwerk was gesierd met een beeltenis van Antonius tussen hemelse wolken. De stickers en posters waren geïnitieerd door de mythische Giovanni Op die Hore en verspreid door de Vrienden van Harry. Naar verluidt ondernam Jo Wijnen van Dagblad voor Noord-Limburg een poging het raadsel te onthullen. Tevergeefs, tot op de dag van vandaag is het een mysterie, dat gekoesterd wordt door enkele ingewijden.  

De bede richting hemel hielp. Duitsland werd overklast en verloor dik met 3-1. Op de Parade barstte na het laatste fluitsignaal een feest los alsof Oranje de titel had gewonnen. Ik herinner me nog Italo Battistuzzi van IJssalon Venezia, die triomfantelijk zwaaide met de Italiaanse vlag. Hij werd toegejuicht. 

Het verlies van de Mannschaft inspireerde Venlose tieners, die een vakantiebaan hadden bij Kühne in Herungen. ’s Anderdaags gingen ze naar het werk in een combi van een witte broek en een blauw shirt. De kleuren van het tenue van Italië. In de fabriek werden de vakantiehulpen met ijzige blikken bekeken. Het leek alsof de Duitsers in plaats van koffie of thee die ochtend Kühne Essig hadden gekloek. Het leedvermaak werd er  nog groter door.

Museumcollega Jo Doesborg had na de wedstrijd gebeld naar het douanekantoor Keulse Barrière. Met een verhaal in het Duits, dat hij Nachtschicht had en verstoken was van nieuws over de finale. Wat unsere Mannschaft had gemaakt. Een ontgoochelde kemiès had hem de uitslag verteld. Waarop Jo zich lachend als Venlonaar bekendmaakte en liet weten, dat de 3-1 genoegdoening was voor de verloren finale van Nederland tegen Duitsland in 1974. ‘Scheisse!’, had de man gevloekt en de telefoon op de haak gegooid. Van het verbeten ‘Scheisse!’ heeft hij nog weken plezier gehad.

Voetbal is oorlog, zou Rinus Michels hebben gezegd. Onze aartsvijand en erfvijand was Duitsland. Niet alleen met voetbal, eigenlijk in alle sporten. Zelfs met kölse. Dit was aevel toen, allewiels zijn de verhoudingen gelukkig anders.

Toch was het voor mij als voetbaloorlog-veteraan even slikken van de waek.  Omroep Venlo interviewde een vriendelijke horecaondernemer uit Kaldenkerken. We  werden hartelijk uitgenodigd om bij hem de volgende wedstrijden van Oranje te volgen. Hier mag dit niet op een terras met een groep mensen. Euver de päöl aevel wel. Klik deze link aan: Reportage Omroep Venlo over Oranje kijken in Kaldenkerken.

Nog zoiets? Vanaf 1 juli is het gedaon met kortingsacties op bier en wijn bij slijter en supermarkt. Twee kratten bruin voor de prijs van één? Wilde wijn dagen? Aan miene hak, zag Koeëba! Vergeet het, er gaan strengere regels gelden voor alcoholverkoop. In ’t stedje… niet in plaatsen vlak over de grens.

Europa 2021. Wie het begrijpt mag het mij komen uitleggen. Ik heb het bier koud staan. Ken! Een kratje van euver de päöl.

Wies ’t aevel weer ens is,

Sef Derkx   

De Halte XXL van woensdag 16 juni 2021 - Sint-Berb van Lomm, heilige met een kruisraket

 - door Sef Derkx -

We waren via e-mail in contact over een oud Venloos bierflesje van de voormalige brouwerij Klosterbrau, die tot 1921 aan de voet van de Kaldenkerkerberg lag. De karakteristieke directeurswoning bestaat nog. (kijk hier: Bierfles in Hansenhof) 

Ineens viel me in, dat ik Hai Gout nog iets wilde vragen. Vanuit de bus had ik onlangs bij Lomm een hoge lindeboom gezien met eronder een gebouwtje. Een zoektocht op internet leerde dat het de Sint-Barbarakapel was, begin jaren tachtig gerestaureerd door - hoe kan het anders? - Hai Gout. 

Beeld Sint-Barbara van Lomm (foto Léon van Loo/website kerkgebouwen-in-limburg) 

De hoeder van het culturele erfgoed reageerde enthousiast en sprak over Sint-Berb, alsof het een oudtante van hem is van wie hij een mooie erfenis verwacht. Ik moest haar maar eens gaan opzoeken.

Kapel Sint-Barbara, 2020 (foto Erik Hoesen)  

Goede raad sla je niet in de wind, dus lopen we op een zonovergoten dag begin juni van bushalte Spikweien naar het bedehuisje. Het fluitenkruid bloeit uitbundig, maar 2021 is het jaar van de klaprozen. Her en der schieten ze op, meer dan in andere jaren.

De Barbara van Lomm is waarschijnlijk het enige heiligenbeeld in de verre omgeving met aan haar voeten een kruisraket.

Kapel Sint-Barbara, 2020 (foto Erik Hoesen)

Hai Gout: ‘Begin jaren tachtig waren er in Nederland regelmatig demonstraties tegen het plaatsen van kruisraketten. Kennissen liepen mee, maar ik had de handen vol aan de restauratie van de kapel. Ik kon niet mee, moest doorwerken in Lomm. Toon Jacobs uit Venlo ging aan de slag met een nieuw beeld voor de kapel. Ik dacht aan de kruisraketten en vroeg of er een aan de voeten van Sint-Berb zou kunnen komen. Een ongebruikelijk verzoek natuurlijk, maar die raket kwam er. Mooi, toch?’

Origineel ontwerp van Opland voor anti-kernwapen affiche (collectie Beeld & Geluid)

Er is een affiche dat symbool staat voor het breed gedragen protest tegen de plaatsing van kernwapens van zo’n veertig jaar geleden. Het is de iconisch geworden poster van Rob Wout alias Opland. Hij tekende ontelbare politieke cartoons, maar met dit affiche heeft hij een plaats verworven in ons collectief geheugen. Een oerdegelijke huisvrouw geeft een raket een doodschop. Opland, die in 2001 is overleden, wordt door Geert Mak  gekarakteriseerd: ‘als een oneindige bron van leven, liedjes, carnaval, hupsakee en tralala’. Opland leefde uitbundig, een man om mee door te zakken dus. Zijn anti-kernraketaffiche is mede inspiratiebron geweest voor Sint-Berb van Lomm. Wie had dat gedacht? Opland zeker niet.

Metsel-kunde of toch metsel-kunst van Hai Gout (foto's Léon van Loo/website kerkgebouwen-in-limburg) 

In de voet van de sculptuur lezen we: St. Berb Gaef Os Vrede. We zijn het van harte eens met deze pacifistische wens. Barbara houdt met haar rechterhand een toren vast, het is een verwijzing naar haar legende. Die komt in het kort hierop neer. Barbara was een bloedmooi meisje. Vader kreeg het benauwd van het testosteron-gedreven gesis van verhitte jongens en jongemannen in haar omgeving. Hij sloot dochterlief op in een toren, waarmee haar maagdelijkheid veilig was gesteld. Barbara had dus genoeg tijd voor contemplatie en bekeerde zich tot het christendom. Pa woest. Om haar het geloof te laten afzweren, leverde hij haar uit aan hardvochtige bruten. Ze werd gemarteld, maar volhardde. Uiteindelijk stierf Barbara door het zwaard. Precies op hetzelfde moment werd vader getroffen door een bliksemflits. Dood als een pier. Eigen schuld dikke bult.   

Gravure Sint-Barbara van Adrian Collaert (collectie Ashmolean Museum, University of Oxford)

De Barbarakapel is rond 1640 gebouwd, na een pestepidemie. De toewijding aan Sint-Berb hangt mogelijk samen met het klooster Barbara’s Weerd, dat iets noordelijker lag. Het bedehuisje werd jarenlang onderhouden door de families Linskens en Verhaegh. In de jaren zestig van de vorige eeuw raakte het kapelletje in verval. In 1978 kwam het in handen van J. Verhaegh, waarna Hai Gout het monument in oude stijl prachtig restaureerde. Eerder dit jaar is een nieuwe poort voor het religieus gebouwtje vervaardigd door Michel van Lipzig. Hij deed het voor een prix d’ami, lezen we bij de Facebookgroep Dorpsraad Lomm. Het project kon mede worden gerealiseerd met ondersteuning van de Dorpsraad Lomm en subsidie van de gemeente Venlo.

Het oude en nieuwe poortje dat Sint-Barbara moet beschermen (Facebookgroep Dorpsraad Lomm)

Een eeuw geleden logeerde in de kapel vaak een man met een groeistoornis, die de bijnaam ’t Schieëperke had. Het schaapsherdertje. Leerlingen uit Lomm die op de fiets ’s morgens naar school in Arcen gingen en langs de kapel kwamen, spotten soms met hem. Dit liet ’t Schieëperke zich niet welgevallen. Met driftige passen en gebalde vuisten rende hij dan achter de schooljeugd aan. Tot groot plezier van de pestkoppen, die steeds sneller gingen fietsen.

We hebben een reactie ontvangen van de sympathieke dialectzanger Gé Deenen. Zijn vader is dichtbij Sint-Berb van Lomm geboren. Als kind kwam de kleine Gé vaak op de boerderij van opa en oma. Samen met zijn zusje plukte hij een veldboeket voor zijn moeder. Dat tafereeltje heeft hij vastgelegd in een schilderij, dat we hierboven laten zien. Hij zingt erover in het weemoedig liedje Veur pap en mam. In de bijbehorende videoclip zien we onder meer het kapelletje terug: klik hier: Gé Deenen - Veur pap en mam.

Van Raphaël de Rue uit Venlo kregen we eveneens een reactie:

De halte van Sint-Berb

Hai Gout heeft begin jaren tachtig per ongeluk een toepasselijk attribuut toegevoegd aan zijn beeld van de Heilige Barbara (van Nicomedië): de kruisraket. Berb is namelijk de beschermheilige (patrones) van o.a. de artilleristen. Bliksem en harde donderslagen maakten een einde aan het leven van haar vader, meteen nadat die zijn bekeerde dochter had onthoofd. Behalve met een toren, wordt zij soms ook afgebeeld met (een) kanon(skogels). Toen de opkomstplicht nog bestond, werden de kanonniers in Nederlandse kazernes op haar feestdag (4 december) vertroeteld door hun officieren: ontbijt op bed en zo.

Barbara werd daarnaast  beschermheilige tegen onweer en van beoefenaren van andere gevaarlijke beroepen (brandweerlieden,  mijnwerkers) en nog later van alle anderen die in de grond graven, waaronder naast de boeren ook weer de artilleristen vallen, want die graven hun geschutsstuk aan de achterkant in om te voorkomen dat het na elk schot door de terugslag uit positie raakt. Hoewel misschien bedoeld als vredessymbool, vormde die kruisraket dus een actueel symbool voor de artillerie.

Raphaël de Rue

Venlo

Foutje ontdekt in deze blog? Tips voor De Halte? Stuur een e-mail naar Sef Derkx: floddergats@xs4all.nl.

 

          

Deels onbekende foto’s van het hoogwater in Venlo in 1920

 - door Sef Derkx -

Onze kroniek De Halte, die verschijnt in Via Venlo de midweekse bijlage van De Limburger, wordt goed gelezen. Het valt op te maken uit de reacties die we met grote regelmaat krijgen. Monique Rommes uit Blerick stuurde vorige week een inspirerend mailtje: “Ik ben zelf geen Venlose, maar woon al een aantal jaren in Blerick. Mijn moeder is echter in Venlo geboren in 1912, haar meisjesnaam is Fietje Holla. In een doos met foto's ben ik een aantal foto’s tegengekomen, die gemaakt moeten zijn tussen 1912 en 1918 ongeveer. Gezien uw enthousiasme dat ik regelmatig op de tv heb gezien, denk ik dat u misschien wel geïnteresseerd bent.” Kijk, daar doen we het voor.

We togen naar het opgegeven adres Blerick en weldra lagen op tafel een serie foto’s uitgespreid van hoogwater in Venlo. Een van de foto’s was naar familie verzonden en de poststempel gaf een belangrijke aanwijzing. De tot prentbriefkaart getransformeerde foto van de Ginkelstraat was in Nijmegen door een postbeambte afgestempeld op 31 januari 1920. Na het lichten van de bussen, waarschijnlijk tussen acht en negen uur ‘s avonds. We hebben de foto’s vergeleken met die van het hoogwater van 1920 op de Beeldbank van het Gemeentearchief Venlo. En ja hoor, er was een match.

Een aantal foto’s kwam ons bekend voor, sommige zijn echter nieuw voor onze ogen. Op de achterzijde is in keurig handschrift de naam van de straat vermeld.   

Ginkelstraat met beschreven achterzijde van de foto.

Puteanusstraat.

Parade.

Bolwaterstraat, links Electrische Centrale en rechts de gashouder.

Lomstraat met de achtergrond Geldersepoort.

Oude Markt, links Bontamps.

Grote Beekstraat.

Ginkelstraat.

Lichtenberg.

Roermondsestraat.

't Hetje.

We hebben vandaag een speurtocht ondernomen op Delpher (klik hier: www.delpher.nl), de site waar Maaike Napolitano van de Koninklijke Bibliotheek veel tijd, maar vooral ziel en zaligheid in steekt. Een kleine selectie van de resultaten volgt hieronder. Zie het als een aansporing om zelf te zoeken op Delpher.

Nieuwe Venlosche Courant, 27 december 1919

Nieuwe Venlosche Courant, 15 januari 1920.

Bredasche Courant, 15 januari 1920.

De Courant, 15 januari 1920.

Limburger Koerier, 17 januari 1920.

De Amsterdammer, 19 januari 1920.

Nieuwe Venlosche Courant, 19 januari 1920.

Limburgsch Dagblad, 20 januari 1920.

Veel is relatief. Het hoogwater van 1920 viel in het niet bij de watersnoodramp zes jaar later. In de vroege uren van Nieuwjaarsdag 1926, kwam Mooder Maas niejaor winse, klik hier voor de blog: Mooder Maas kwaam niejaor winse.

Met dank aan Monique Romers.

Reageren? Stuur Sef Derkx een e-mail: floddergats@xs4all.nl. 

Aevel Plus van zaterdag 12 juni 2021: 'Dao is-se dan!' - met een interview met Roos Notermans

 - door Sef Derkx -

We zijn op bezoek geweest bij Tsen Koa Pai. Nu ja, op bezoek in het atelier van Hans Reijnders. Hij is bijna klaar met het beeld van deze Venlonaar met Chinese wortels, alom in Noord-Limburg bekend als Pienda Wullum.

De sculptuur is in opdracht van de stichting Bronzen Beelden vervaardigd. Bij de onthulling later dit jaar komt een goudvergulde extra onthulling. Die moet nog geheim blijven. Deze zaterdag aevel in ‘Aevel’ de eerste foto’s van het bijzondere beeld, dat na de zomer in de Jodenstraat wordt geplaatst. Het is prachtig om te zien hoe uit de Ierse hardsteen een gestalte naar buiten treedt.

Dao is-se dan! Pienda Wullum!

met dank aan Jos Deenen

Volgende week verschijnt het boekje Venlonaar in brons en steen van Albert Lamberts. Daarin wordt op aanstekelijke wijze meer verteld over Pienda Wullem en zijn iconische medestadsgenoten, die vereeuwigd zijn in een sculptuur. Of die op de nominatie staan dit te zullen worden. Alle teksten zijn zowel in het ABN als in het dialect.  

 

Pienda Wullum is historisch gezien interessant. Afgelopen maanden heb ik verschillende mensen geïnterviewd, die hem hebben gekend. Ook vond ik een krantenknipsel terug uit 1978 (klik hier voor artikel: Dossier Tsen Koa Pai). Mat Verberkt was een van de schrijvers. Hem gebeld met de vraag of hij zich het stukje nog herinnerde. Als de dag van gisteren, was het antwoord. Dat had een reden. De verhalen van Pienda Wullum kwamen van zijn ouders. Of ik stevig op mijn stoel zat? Zijn vader had condooms gekocht bij Tsen Koa Pai. Ze bleken niet betrouwbaar. Na negen maanden kwam kleine Mat op de wereld. Nee, hij had er geen probleem mee als het markante feit in ‘Aevel’ werd onthuld.

Nóg een onthulling. We hadden al de Giakoumakis-schotel van het restaurant Kreta. Binnenkort presenteert  Eric Arts, veurhaer kok in Cabillaud, de satéschotel Pienda Wullum. Alle ingrediënten komen uit eigen keuken. De pienda’s voor de saus worden zelf gebrand. De sambal is naar eigen recept, de atjar hoogstpersoonlijk oèt de aek gedreijd. Een culinair eerbetoon alzoeë aan Tsen Koa Pai. 

Tot slot. Afgelopen woensdag bezocht ik in het Limburgs Museum Van Daar & Van Hier, een expositie over geschiedenissen van families met Indische en Molukse wortels. De gefilmde gesprekken tussen de verschillende generaties zijn ontroerend. Het is ook een weerzien, enkele opa’s ken ik nog van café Bonaparte in de Floddergats. Een dochter van kennissen - voor het laatst gesproken, na afloop van de stille tocht voor René Steegmans in 2002 - dat meisje alzoeë, is nu een volwassen vrouw. Roosje Notermans is Roos Notermans. Ze spreekt in de tentoonstelling met haar oma. Het raakte me.

Over wortels gesproken. Sommige families wonen al eeuwen in Venlo, hun stamboom heeft een penwortel die loodrecht de diepte ingaat. Andere families hebben een stamboom met wortels vol vertakkingen. Voor de Venlonaren in de tentoonstelling reiken ze tot aan het huidige Indonesië.

Verschillend geworteld, same gegroeid, same Venlo.

Wies ’t aevel weer ens is,

Sef Derkx 

 

Via Facebook vond ik Roos Notermans terug. Meteen een leuk contact en dus gevraagd naar haar inspiratie om mee te doen in Van daar & Van hier,

Roos Notermans: “Van mijn moeder hoorde ik, dat ik écht een Notermans ben. Blijkbaar lijk ik op mijn Nederlandse opa. Ik identificeerde me met de familie Notermans. Dit was het beeld dat ik van mezelf had en dat verhaal vertelde ik. Aan mezelf en aan de buitenwereld. Ik voelde me er comfortabel bij. Door mijn aderen stroomt immers minstens vijftig procent Nederlands bloed, toch?”

Wat gebeurde er vervolgens?

“Ik kreeg vragen over mijn Indische achtergrond. Die kon ik niet beantwoorden. Dus groeide het verlangen om het te onderzoeken. Wat is eigenlijk het Indische in mij? Waar zit het? In mijn onderbewustzijn, in mijn persoonlijke geschiedenis?”

Om antwoorden te krijgen, ben je op onderzoek uitgegaan naar je familiegeschiedenis van moederskant?

“Precies. Ik ging op zoek naar mijn wortels. Om mezelf, mijn moeder en oma beter te kunnen begrijpen. In een krant uit Nederlands-Indië vond ik het geboortebericht van mijn oma. Daarmee sla je de eerste bladzijde open van een levensverhaal.”

Tot welke inzichten ben je gekomen?

“Ik besef hoe sterk oma Jane is. Hoe zij, zonder achterom te kijken, altijd doorging. Omdat er geen andere optie was. En hoe mijn opa zich altijd ontheemd voelde in Nederland. Tot zijn dood verlangde hij naar voorbije tijden in Indonesië.”

En heb je ook een antwoord gevonden op de vraag wat het Indische in jezelf is?                     

“Ik kan het niet rationeel duiden, misschien nooit. Het is de ervaring wanneer ik   sereh ruik of  smoor proef. Snuifkusjes van mijn oma krijg en melancholische Indische liederen hoor. Het is een fysieke ervaring, dat is wat ik weet. Ik draag geschiedenis in me, een cultuur van veerkracht, trots en dienstbaarheid. Ik probeer te verenigen wat soms onverenigbaar voelt. Door niets af te wijzen maar alles te accepteren. Nee nog meer, het Indische te omarmen en koesteren. Ik ben onderdeel van een grotere geschiedenis en ik zet deze geschiedenis voort. Met mijn DNA en de verhalen die ik zal blijven vertellen. Saya berdua. Altijd in wording.”

Klik hier voor het interview van Roos Notermans met haar oma: Interview Roos Notermans en oma Jane.

Reageren? Stuur Sef Derkx een e-mail: floddergats@xs4all.nl.

 

 

 

 

 

 

Dossier Tsen Koa Pai, alom bekend als Pienda Wullum - 1

 - door Sef Derkx - 

Kunstenaar Hans Reijnders heeft bijna het beeld af van Tsen Koa Pai, alom bekend als Pienda Wullum. Na de zomer wordt het geplaatst in de Jodenstraat. Het vervangt het eerste beeld van brons, dat in 2016 is gestolen en waarschijnlijk werd omgesmolten. Wie doet zoiets? 

In februari 2020 bezochten we de kunstenaar al in zijn atelier om de sculptuur in wording te bekijken.  

Beeld Pienda Wullum, februari 2020 (foto Sef Derkx)

Afgelopen donderdag gingen we opnieuw op visite bij de Venlonaar met Chinese wortels en zagen een Pienda Wullum, die bijna af is. Het is verbluffend om te zien hoe uit Ierse hardsteen een gestalte van een ambulante pindaverkoper meer en meer naar voren treedt. 

Beeld Pienda Wullum, 10 juni 2021 (foto Sef Derkx)

Afgelopen maanden hebben we een heus dossier Pienda Wullem aangelegd. We interviewden onder meer oud-buurtgenoten uit de huidige wijk Q4, die hem hebben gekend. 

Uit het dossier vandaag een eerste selectie. Twee artikelen uit Dagblad voor Noord-Limburg. Het eerste dateert van 24 januari 1976:

Het tweede knipsel uit het Dagblad voor Noord-Limburg dateert van 19 juli 1978. Door het aan te klikken met de muisknop, verschijnt het artikel uitvergroot in een apart scherm. Het bespaart gezoek naar de leesbril.

 

Wordt vervolgd. Tips, suggesties? Mail Sef Derkx: floddergats@xs4all.nl.